Άρθρο της Μαρίας Μαρκαντωνάκη

 

«Δεν θέλω να με καταλάβεις. Θέλω πρώτα να με ακούσεις»

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, που τιμάται κάθε χρόνο στις 10 Οκτωβρίου, αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας σε μια ομάδα που συχνά βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων, αλλά όχι πάντα στο επίκεντρο της πραγματικής μας ακρόασης: τους εφήβους.

«Καλά είμαι».

Πόσες φορές έχει ακούσει ένας γονιός αυτή τη φράση και έχει καταλάβει ότι πίσω από αυτές τις δύο λέξεις μπορεί να κρύβεται ένας ολόκληρος κόσμος;

«Δεν έχω τίποτα».

«Άσε με ήσυχο».

«Δεν θέλω να μιλήσω».

Στην εφηβεία, οι λέξεις πολλές φορές δεν λένε όλη την αλήθεια. Και αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο έφηβος θέλει να κρύψει κάτι. Μπορεί απλώς να μην έχει ακόμη τις λέξεις για να περιγράψει αυτό που αισθάνεται.

Η εφηβεία είναι μια περίοδος τεράστιων αλλαγών. Το σώμα αλλάζει, οι σχέσεις αλλάζουν, η ανάγκη για ανεξαρτησία μεγαλώνει, η εικόνα του εαυτού δοκιμάζεται καθημερινά. Ο έφηβος θέλει να απομακρυνθεί από τους γονείς του, αλλά ταυτόχρονα εξακολουθεί να έχει ανάγκη από την ασφάλεια που εκείνοι προσφέρουν.

Και κάπου ανάμεσα στο «είμαι πια μεγάλος» και στο «χρειάζομαι κάποιον να με προστατεύσει», δημιουργείται ένας κόσμος γεμάτος αντιφάσεις.

Ο θυμός μπορεί να κρύβει φόβο. Η απομόνωση μπορεί να κρύβει μοναξιά. Η αδιαφορία μπορεί να κρύβει απογοήτευση. Η υπερβολική ενασχόληση με το κινητό μπορεί να είναι ένας τρόπος να ξεφύγει από κάτι που δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει.

Δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή συμπεριφοράς αποτελεί ένδειξη ψυχικής δυσκολίας. Σημαίνει όμως ότι κάθε σημαντική αλλαγή αξίζει την προσοχή μας και όχι την άμεση κριτική μας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι περίπου ένας στους επτά εφήβους ηλικίας 10–19 ετών αντιμετωπίζει κάποια μορφή προβλήματος ψυχικής υγείας.

Αυτό δεν είναι απλώς ένας αριθμός.

Είναι παιδιά που βρίσκονται στις τάξεις μας, στις παρέες μας, στις οικογένειές μας.

Και ίσως το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι «τι έχει το παιδί μου;».

Είναι: «Τι προσπαθεί να μου πει με τη συμπεριφορά του;»

Ο έφηβος δεν χρειάζεται πάντα συμβουλές. Δεν χρειάζεται κάθε συζήτηση να καταλήγει σε ένα μάθημα ζωής. Και σίγουρα δεν χρειάζεται να ακούει συνεχώς «στην ηλικία σου εγώ…».

Χρειάζεται έναν ενήλικα που να μπορεί να ακούσει χωρίς να πανικοβληθεί. Να ρωτήσει χωρίς να ανακρίνει. Να βάλει όρια χωρίς να ταπεινώσει. Να είναι διαθέσιμος ακόμη κι όταν ο έφηβος δείχνει ότι δεν τον χρειάζεται.

Γιατί πίσω από την πόρτα ενός εφηβικού δωματίου μπορεί να υπάρχει ένας νέος άνθρωπος που προσπαθεί να απαντήσει σε πολύ δύσκολα ερωτήματα:

Ποιος είμαι; Είμαι αρκετός; Με αγαπούν πραγματικά; Ανήκω κάπου; Μπορώ να αποτύχω χωρίς να χάσω την αξία μου;

Και ίσως η πιο σημαντική απάντηση που μπορούμε να του δώσουμε να μην είναι μια μεγάλη συμβουλή.

Να είναι η παρουσία μας.

«Είμαι εδώ. Δεν χρειάζεται να τα έχεις όλα λυμένα για να σε αγαπώ. Και όταν είσαι έτοιμος, θα σε ακούσω».

Γιατί η ψυχική υγεία των εφήβων δεν προστατεύεται μόνο όταν εμφανιστεί ένα πρόβλημα. Προστατεύεται καθημερινά, μέσα στις σχέσεις.

Και πολλές φορές η πρόληψη αρχίζει από μια πολύ απλή πράξη:

«Να ακούμε πραγματικά!!!»

 

Μαρκαντωνάκη Μαρία

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια παιδιού, εφήβου και οικογένειας.

Υπεύθυνη του Κέντρου Ψυχολογικής Υποστήριξης και Λογοθεραπείας Αλίμου.(ΚΕΨΥΛ)