Ένα άρθρο της ψυχολόγου Μαρίας Μαρκαντωνάκη

Μια σιωπή που κοστίζει ζωές

Στην καθημερινότητα, πολλοί άνδρες μεγαλώνουν με την αντίληψη ότι «οι πραγματικοί άνδρες δεν κλαίνε», ότι πρέπει να είναι δυνατοί, να αντέχουν και να μη δείχνουν ποτέ αδυναμία. Αυτή η κοινωνική επιταγή τους οδηγεί συχνά στο να καταπνίγουν τα συναισθήματά τους και να αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια.

Η σιωπή αυτή έχει όμως σοβαρές συνέπειες. Τα στατιστικά στοιχεία είναι ανησυχητικά: σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι άνδρες έχουν σχεδόν τριπλάσιες πιθανότητες να αυτοκτονήσουν σε σχέση με τις γυναίκες, ενώ είναι πολύ λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν ψυχολογική υποστήριξη.

Γιατί οι άνδρες δυσκολεύονται να μιλήσουν;

1. Τα κοινωνικά στερεότυπα της ανδρικής ταυτότητας: Από μικρή ηλικία, τα αγόρια ακούν φράσεις όπως «μην κλαις σαν κορίτσι» ή «να είσαι δυνατός». Το αποτέλεσμα είναι να μαθαίνουν ότι τα συναισθήματα ισοδυναμούν με αδυναμία.

2. Ο φόβος της απόρριψης: Πολλοί άνδρες φοβούνται ότι αν μιλήσουν για άγχος, κατάθλιψη ή μοναξιά, θα θεωρηθούν λιγότερο ικανοί ή «αρρενωποί».

3. Η έλλειψη γλωσσικού εργαλείου: Έρευνες δείχνουν ότι οι άνδρες συχνά δυσκολεύονται να εκφράσουν λεκτικά τα συναισθήματά τους, γιατί δεν έχουν εξασκηθεί από μικροί να τα ονομάζουν.

4. Η προτεραιότητα στην πράξη αντί στο συναίσθημα: Πολλοί άνδρες επιλέγουν να διοχετεύουν τον πόνο σε πράξεις (εργασία, αθλητισμός, κατανάλωση αλκοόλ) αντί να μιλούν για αυτόν.

Τι δείχνουν οι έρευνες;
• Σύμφωνα με το National Institute of Mental Health (ΗΠΑ, 2022), μόνο το 30% των ανδρών με κατάθλιψη αναζητούν θεραπεία, σε σύγκριση με το 50% των γυναικών.
• Έρευνα στο Ηνωμένο Βασίλειο (Mind, 2021) έδειξε ότι το 77% των ανδρών έχει βιώσει στρες, άγχος ή κατάθλιψη, αλλά μόνο το 40% το μοιράστηκε με φίλους ή οικογένεια.
• Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, οι άνδρες αποτελούν το 80% των θυμάτων αυτοκτονίας (στοιχεία 2022).

Πώς εκδηλώνεται η «σιωπηλή» ψυχική δυσφορία;

Οι άνδρες συχνά δεν εκφράζουν ευθέως ότι νιώθουν θλίψη ή άγχος. Αντίθετα, μπορεί να εμφανίζουν:
• Ευερεθιστότητα και θυμό αντί για δάκρυα.
• Υπερβολική εργασία ως τρόπος αποφυγής.
• Κατάχρηση ουσιών ή αλκοόλ.
• Αδιαφορία και Απόσυρση από τη σύντροφο, οικογένεια και φίλους.
• Ρίσκο σε επικίνδυνες συμπεριφορές (οδήγηση, τυχερά παιχνίδια, επικίνδυνα σπορ).

Παραδείγματα από την καθημερινότητα
• Ένας άνδρας 40 ετών εργάζεται ατελείωτες ώρες, αποφεύγοντας να επιστρέψει στο σπίτι, γιατί νιώθει πίεση αλλά δεν τολμά να μοιραστεί ότι βρίσκεται σε κατάθλιψη.
• Ένας νέος 25 ετών βιώνει άγχος για το μέλλον, αλλά κρύβεται πίσω από το αστείο «δεν βαριέσαι, όλοι έτσι είναι».
• Ένας πατέρας δύο παιδιών, που αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες, αποφεύγει να μιλήσει στη σύζυγό του, από φόβο του ότι θα φανεί αδύναμος.

Οι συνέπειες της σιωπής
Η έλλειψη επικοινωνίας και υποστήριξης οδηγεί σε:
• Χρόνιο στρες και σωματικά προβλήματα (υπέρταση, καρδιακά νοσήματα).
• Διαλυμένες σχέσεις, καθώς η συναισθηματική απόσταση δημιουργεί ένταση.
• Αυξημένο κίνδυνο αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών.

Τι μπορούμε να κάνουμε ατομικά και συλλογικά

1. Σπάσιμο των στερεοτύπων: Η κοινωνία πρέπει να πάψει να συνδέει την ανδρική αξία με τη σιωπή και τη δύναμη. Η ψυχική υγεία αφορά όλους.

2. Εκπαίδευση από την παιδική ηλικία: Να ενθαρρύνουμε τα αγόρια να εκφράζουν τα συναισθήματά τους και να μαθαίνουν ότι η ευαλωτότητα είναι δύναμη.

3. Ενίσχυση της ανδρικής φιλίας: Οι άνδρες χρειάζονται ασφαλή περιβάλλοντα για να μοιραστούν προσωπικά ζητήματα. Ο αθλητισμός, οι ομάδες υποστήριξης ή ακόμα και οι παρέες μπορούν να γίνουν τέτοιοι χώροι.

4. Προσβασιμότητα σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας: Προγράμματα που απευθύνονται ειδικά σε άνδρες, σε χώρους που νιώθουν οικεία (π.χ. εργασιακοί χώροι, αθλητικά κέντρα).

5. Ατομικές στρατηγικές
• Μίλησε έστω και σε ένα κοντινό πρόσωπο για αυτό που βιώνεις.
• Κράτα ημερολόγιο για να εξασκηθείς στην έκφραση συναισθημάτων.
• Δοκίμασε εναλλακτικούς τρόπους εκτόνωσης (άσκηση, δημιουργικές δραστηριότητες).
• Μην περιμένεις «να γίνει χειρότερο» για να ζητήσεις επαγγελματική βοήθεια.

Ένα νέο πρότυπο ανδρισμού

Ο πραγματικός ανδρισμός δεν βρίσκεται στην απόκρυψη, αλλά στην ικανότητα να μιλάς, να ζητάς βοήθεια και να είσαι παρών για τους άλλους.
Το μέλλον ανήκει σε μια κοινωνία όπου οι άνδρες δεν θα φοβούνται να πουν «δεν είμαι καλά» χωρίς να νιώθουν ότι αυτό τους κάνει λιγότερο άνδρες. 
Συμπέρασμα
Η σιωπή της ψυχικής υγείας στους άνδρες δεν είναι ατομικό πρόβλημα, αλλά κοινωνικό ζήτημα. Απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας, περισσότερη εκπαίδευση και δημιουργία χώρων ασφάλειας όπου οι άνδρες μπορούν να μιλήσουν χωρίς φόβο και ντροπή.
Γιατί η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία – είναι ανθρώπινη. Και η σιωπή δεν πρέπει ποτέ να κοστίζει ζωές.

Μαρκαντωνάκη Μαρία

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια παιδιού, εφήβου και οικογένειας.

Υπεύθυνη του Κέντρου Ψυχολογικής Υποστήριξης και Λογοθεραπείας Αλίμου.(ΚΕΨΥΛ)